Nghĩ dọc sông Thu

Ngoài cảnh sắc thiên nhiên sông nước, những con sông bao giờ cũng gắn liền với lịch sử phát triển kinh tế và mang nặng dấu ấn bản sắc văn hoá của vùng đất nó chảy qua. Ở xứ Quảng, sông Thu Bồn còn như dòng sữa ngọt ngào từ bao đời nuôi dưỡng cư dân đôi bờ. Thế nên từ lâu, mỗi lần có bạn ở xa về Đà Nẵng chơi, tôi thường đưa bạn chơi thuyền dọc sông Thu.


KinhNghiemDuLich.org  Nghi doc song Thu
Sương sớm Thu Bồn. Ảnh: La Thanh Hiền

Thuyền chúng tôi xuất bến tại Vĩnh Điện từ sáng sớm, ngược lên từ ngã ba Giao Thuỷ đã thấy biêng biếc nương dâu bên con sông Thu. Chợt ai đó trong nhóm thốt lên hai câu của Bùi Giáng: Hỏi tên rằng biển dâu ngàn / Hỏi quê rằng xứ mơ màng đã quên.

Chính nơi biền dâu xanh ngắt này với một nền văn nghệ dân gian bên sông nước đã tạo một dấu ấn sâu nặng trong cách sử dụng thủ pháp nghệ thuật tu từ, cách luyến láy, thay đổi cấu trúc từ, lối ẩn dụ lắt léo đến cái đùa cợt nửa quên nửa nhớ đều phảng phất hơi thở của những điệu lý, điệu hò nước ngược nước xuôi, hò đò ngang đò dọc, nhất là hát hái dâu, hát kéo sợi thông minh, tinh nghịch, lạc quan nhưng cũng đậm nghĩa si tình.

KinhNghiemDuLich.org  Nghi doc song Thu
Biền dâu ven sông Thu. Ảnh: La Thanh Hiền

Chắc ai cũng còn nhớ mối tình lãng mạn, say đắm giữa cô gái hái dâu và chúa Nguyễn Phước Lan với câu hò da diết:

Tai nghe Chúa ngự thuyền rồng
Thiếp thương phận thiếp má hồng nắng mưa
Thuyền rồng Chúa ngự nơi đâu
Thiếp thương phận thiếp hái dâu một mình...

Dòng sông này cũng đã hình thành từ rất sớm những làng nghề cổ xưa trồng dâu nuôi tằm dệt vải. Về nghề dệt vải truyền thống, sách Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn từng ghi "Người Phủ Thăng, Phủ Điện dệt được các the đoạn, lụa là hoa xoè, tinh xảo chắng kém gì Quảng Đông".

Những ruộng vườn cây trái, biền dâu, nong tầm dệt vải, cá tôm thuỷ cầm cùng những làng nghề truyền thống nức tiếng cả nước như gốm Thanh Hà, đúc đồng Phước Kiều, mộc Kim Bồng, làng rau Trà Quế, lụa Mã Châu, làng bánh tráng Phú Chiêm, nón Quế Minh... cùng những sản vật đặc trưng như bắp Hội An nổi tiếng ngon ngọt, dưa hấu Gò Nổi ngọt mát căng nước, thịt bò Cầu Mống và biết bao khoáng sản như than Nông Sơn, những mỏ vàng sa khoáng ở Hiệp Đức, mỏ vàng Bồng Miêu.

Dọc theo sông Thu vô số những bến đò, chợ quê bên sông, những Phú Thuận, bến Dừng, Đại Bường, Trung Phước với sinh hoạt còn đậm đặc màu sắc dân dã xứ Quảng. Những làng mạc chợ quê bình dị, hồn hậu đến không ngờ, ta sẽ gặp lại như những kỷ niệm tưởng chỉ còn trong ký ức. Vẫn còn đó những người mẹ, người chị với quả mướp, quả bầu, con gà trống tía nôn nao gồng gánh về kịp buổi chợ. Vẫn bóng mẹ nơi quán nước chè đợi đò bên sông, mấy nụ cười trong trẻo “như mùa thu toả nắng” của mấy cô hàng xén, tất cả lấp lánh trong lành dưới nắng mai.

KinhNghiemDuLich.org  Nghi doc song Thu
Sông Thu đoạn dưới chân núi Cà Tang (Nông Sơn, Quảng Nam). Ảnh: La Thanh Hiền

Chợ Trung Phước trên bến dưới thuyền, buôn bán sầm uất nhất trong vùng. Ngôi chợ có từ rất sớm, cái thuở Quảng Nam còn mang tên Phủ Điện Bàn, còn giữ lại trong mình hình ảnh đông vui của chợ quê vùng trung du rộn rã tiếng gà. Ăn một tô mì Quảng đơn sơ nơi lều quán tập toàng, hương vị rơm rạ chân quê thấm vào tận chân răng cứ bổi hổi bồi hồi. Sống, ai cũng chẳng bước ra từ quá khứ, con người trong ý thức tìm lại mình cũng cần tìm lại nơi mình soi bóng, đi chợ quê bên dòng sông Thu là cách về lại nơi xưa cũ.

Xem thêm các bài viết về chủ đề Sông:

>>
Sông Danube hiền hòa
>>
Sông Mississippi êm đềm
>> Český Krumlov - hòn ngọc bên bờ sông Vltava

Từng có người ví sông Thu của xứ Quảng như sông Hằng của Ấn Độ, nó không chỉ là người mẹ phù sa góp phần làm nên châu thổ mà còn là hình ảnh của lịch sử từ xửa xưa cho đến ngày nay, mang trong mình một nền văn hoá bản địa được tiếp truyền qua nhiều thời kỳ. Mà lạ thay, ngay bờ bắc và bờ nam sông Thu dù đã có sự giao thoa, cộng hưởng nhưng đã có sự khác biệt về văn hoá, biểu hiện qua giọng nói, sinh hoạt và lễ hội, chưa kể những di chỉ còn lưu dấu bên sông. Ở bờ nam, nền văn hoá Chăm còn in đậm trong sinh hoạt và phong tục lễ hội của cư dân.

Lễ hội bà Thu Bồn hàng năm vào ngày 12 tháng Hai (âm lịch) được tổ chức ở làng Mỹ Lược rất trọng thể, mà quan trọng nhất là lễ rước nước. Người ta múc nước từ dưới sông Thu đổ vào chum rồi đội trên đầu rước về làng trong niềm tôn kính và ngưỡng mộ dòng sông. Ở Hiệp Đức, phía thượng nguồn, phía sau Am Bà người dân dựng một ngôi nhà dài, dựng bàn thờ ở đầu nóc rồi treo chiếc thuyền đua lên. Mỗi năm tham dự hội đua thuyền, trước và sau khi thi dân làng đều làm lễ tế. Những nghi lễ quanh chiếc thuyền đều nhằm tôn vinh người mẹ giang hà trong đời sống tâm linh của cư dân.

Cả những tên gọi bến Sé, Tí Lở, Tí Bồi... đầy âm hưởng của nền văn hoá phồn thực. Lý giải điều này, có nhà nghiên cứu đã cho rằng, phía bắc sông Thu Bồn đến nam đèo Hải Vân đã thuộc Việt Nam từ năm 1306, còn bờ nam sông Thu Bồn chỉ thuộc Việt từ năm 1402, nhưng chỉ trong vòng 5 năm rồi nhập trở lại với Chămpa, mãi đến 1471 mới thuộc hẳn về Việt Nam. Chưa kể khi chia địa giới thời vua Lê Thánh Tông, bắc Quảng Nam vẫn thuộc về Thuận Hoá cho dù cách trở đèo Hải Vân, một đường đèo vô cùng hiểm trở. Khó có một dòng sông nào mang trong mình dấu tích của lịch sử bởi sự giao thoa tiếp biến văn hoá đôi bờ nhưng trong sâu thẳm vẫn có sự khác biệt với những đặc trưng riêng như Thu Bồn.

KinhNghiemDuLich.org  Nghi doc song Thu
Làng cây trái Đại Bường. Ảnh: La Thanh Hiền

Những lần xuôi ngược sông Thu, tôi luôn nghĩ đến một tour du lịch sông nước, sinh thái, làng quê rất ấn tượng và hấp dẫn cho du khách khi về Quảng Nam - Đà Nẵng. Nhưng lần mới đây vào mùa khô năm ngoái, tôi thật sự lo ngại cho dòng sông. Nhiều đoạn sông, thuyền mắc cạn không đi được. Chúng tôi phải nhiều lần cùng người lái đò vượt cạn.

Ghé vào chơi làng Đại Bường, một làng cây trái chẳng khác miệt vườn Nam bộ với đặc sản chôm chôm, sầu riêng, măng cụt... Anh Hai Đới, chủ vườn từng đãi chúng tôi món rượu sầu riêng uống trong đêm khuya với hương vị khó quên, rầu rĩ thở dài: "Lũ lên cao quá, cao chưa từng thấy, cây trái hư hại hết".

Và những thông tin về mấy đợt lũ liên tiếp mấy năm gần đây: Lũ cuốn trôi cả một thôn ở Đại Lộc; lũ lùa về cơ man nào là cây bị đốn tấp vào bờ thành một bãi gỗ khổng lồ... Dòng sông mỗi năm mỗi khó tính và trở chứng, trở nên hung hãn, cuồng nộ trong mùa lũ rồi nhanh chóng khô cạn kiệt sức trong mùa khô. Bên bờ bắc, nhiều đoạn bị lở nặng nề khoét sâu vào đất liền, nhiều làng mạc có nguy cơ bị biến mất.

KinhNghiemDuLich.org  Nghi doc song Thu
Sông Thu Bồn nhìn từ đèo Phường Rạnh. Ảnh: La Thanh Hiền

Buổi chiều đứng trên Hòn Kẽm - Đá Dừng, nơi dòng sông hẹp lại bởi vách đá đôi bờ, con nước đổ dài trong âm vang của rừng già ồ ạt tuôn xuống, nhà văn Thái Bá Lợi đứng trầm ngâm nhìn sông đăm đắm mà tiếc nuối: Trên một dòng sông mà mấy chục cái thuỷ điện, hàng ngàn hecta rừng không ngừng bị tàn phá nặng nề, có chiều hướng ngày mỗi tăng; cát thì bị khai thác vô tội vạ, bảo sao… Với cái lối ứng xử vô đạo với thiên nhiên, con người thực sự đã gieo nhân nào gặp quả ấy, kiểu này đừng có trách “trời gần trời xa” gì cả…

Vâng, sẽ rất tiếc nếu dòng sông Thu - người mẹ giang hà ôm ấp cả một vùng đất thiêng liêng đã viết nên những huyền thoại sử thi của đất Quảng, một dòng suối văn hoá truyền thống đậm đà màu sắc làng quê miền Trung, một tuyến du lịch sông nước thú vị, nếu không kịp thời ngăn chận những tàn phá do con người dù vô tình hay cố ý, sợ mai này chẳng còn giữ được hình bóng đẹp đẽ trong tâm thức của những ai từng yêu quý nước non.

Hãy chia sẻ hình ảnh du lịch của bạn tại địa chỉ [email protected] để Ban biên tập KinhNghiemDuLich.org đăng tải lên Cổng thông tin Sổ tay du lịch và khám phá cho đông đảo bạn đọc được tham khảo và chia sẻ những cảm xúc của chính mình.








Nghi doc song Thu


Ngoai canh sac thien nhien song nuoc, nhung con song bao gio cung gan lien voi lich su phat trien kinh te va mang nang dau an ban sac van hoa cua vung dat no chay qua. O xu Quang, song Thu Bon con nhu dong sua ngot ngao tu bao doi nuoi duong cu dan doi bo. The nen tu lau, moi lan co ban o xa ve Da Nang choi, toi thuong dua ban choi thuyen doc song Thu.


KinhNghiemDuLich.org  Nghi doc song Thu
Suong som Thu Bon. Anh: La Thanh Hien

Thuyen chung toi xuat ben tai Vinh Dien tu sang som, nguoc len tu nga ba Giao Thuy da thay bieng biec nuong dau ben con song Thu. Chot ai do trong nhom thot len hai cau cua Bui Giang: Hoi ten rang bien dau ngan / Hoi que rang xu mo mang da quen.

Chinh noi bien dau xanh ngat nay voi mot nen van nghe dan gian ben song nuoc da tao mot dau an sau nang trong cach su dung thu phap nghe thuat tu tu, cach luyen lay, thay doi cau truc tu, loi an du lat leo den cai dua cot nua quen nua nho deu phang phat hoi tho cua nhung dieu ly, dieu ho nuoc nguoc nuoc xuoi, ho do ngang do doc, nhat la hat hai dau, hat keo soi thong minh, tinh nghich, lac quan nhung cung dam nghia si tinh.

KinhNghiemDuLich.org  Nghi doc song Thu
Bien dau ven song Thu. Anh: La Thanh Hien

Chac ai cung con nho moi tinh lang man, say dam giua co gai hai dau va chua Nguyen Phuoc Lan voi cau ho da diet:

Tai nghe Chua ngu thuyen rong
Thiep thuong phan thiep ma hong nang mua
Thuyen rong Chua ngu noi dau
Thiep thuong phan thiep hai dau mot minh...

Dong song nay cung da hinh thanh tu rat som nhung lang nghe co xua trong dau nuoi tam det vai. Ve nghe det vai truyen thong, sach Phu bien tap luc cua Le Quy Don tung ghi "Nguoi Phu Thang, Phu Dien det duoc cac the doan, lua la hoa xoe, tinh xao chang kem gi Quang Dong".

Nhung ruong vuon cay trai, bien dau, nong tam det vai, ca tom thuy cam cung nhung lang nghe truyen thong nuc tieng ca nuoc nhu gom Thanh Ha, duc dong Phuoc Kieu, moc Kim Bong, lang rau Tra Que, lua Ma Chau, lang banh trang Phu Chiem, non Que Minh... cung nhung san vat dac trung nhu bap Hoi An noi tieng ngon ngot, dua hau Go Noi ngot mat cang nuoc, thit bo Cau Mong va biet bao khoang san nhu than Nong Son, nhung mo vang sa khoang o Hiep Duc, mo vang Bong Mieu.

Doc theo song Thu vo so nhung ben do, cho que ben song, nhung Phu Thuan, ben Dung, Dai Buong, Trung Phuoc voi sinh hoat con dam dac mau sac dan da xu Quang. Nhung lang mac cho que binh di, hon hau den khong ngo, ta se gap lai nhu nhung ky niem tuong chi con trong ky uc. Van con do nhung nguoi me, nguoi chi voi qua muop, qua bau, con ga trong tia non nao gong ganh ve kip buoi cho. Van bong me noi quan nuoc che doi do ben song, may nu cuoi trong treo “nhu mua thu toa nang” cua may co hang xen, tat ca lap lanh trong lanh duoi nang mai.

KinhNghiemDuLich.org  Nghi doc song Thu
Song Thu doan duoi chan nui Ca Tang (Nong Son, Quang Nam). Anh: La Thanh Hien

Cho Trung Phuoc tren ben duoi thuyen, buon ban sam uat nhat trong vung. Ngoi cho co tu rat som, cai thuo Quang Nam con mang ten Phu Dien Ban, con giu lai trong minh hinh anh dong vui cua cho que vung trung du ron ra tieng ga. An mot to mi Quang don so noi leu quan tap toang, huong vi rom ra chan que tham vao tan chan rang cu boi hoi boi hoi. Song, ai cung chang buoc ra tu qua khu, con nguoi trong y thuc tim lai minh cung can tim lai noi minh soi bong, di cho que ben dong song Thu la cach ve lai noi xua cu.

Xem them cac bai viet ve chu de Song:

>>
Song Danube hien hoa
>>
Song Mississippi em dem
>> Česky Krumlov - hon ngoc ben bo song Vltava

Tung co nguoi vi song Thu cua xu Quang nhu song Hang cua An Do, no khong chi la nguoi me phu sa gop phan lam nen chau tho ma con la hinh anh cua lich su tu xua xua cho den ngay nay, mang trong minh mot nen van hoa ban dia duoc tiep truyen qua nhieu thoi ky. Ma la thay, ngay bo bac va bo nam song Thu du da co su giao thoa, cong huong nhung da co su khac biet ve van hoa, bieu hien qua giong noi, sinh hoat va le hoi, chua ke nhung di chi con luu dau ben song. O bo nam, nen van hoa Cham con in dam trong sinh hoat va phong tuc le hoi cua cu dan.

Le hoi ba Thu Bon hang nam vao ngay 12 thang Hai (am lich) duoc to chuc o lang My Luoc rat trong the, ma quan trong nhat la le ruoc nuoc. Nguoi ta muc nuoc tu duoi song Thu do vao chum roi doi tren dau ruoc ve lang trong niem ton kinh va nguong mo dong song. O Hiep Duc, phia thuong nguon, phia sau Am Ba nguoi dan dung mot ngoi nha dai, dung ban tho o dau noc roi treo chiec thuyen dua len. Moi nam tham du hoi dua thuyen, truoc va sau khi thi dan lang deu lam le te. Nhung nghi le quanh chiec thuyen deu nham ton vinh nguoi me giang ha trong doi song tam linh cua cu dan.

Ca nhung ten goi ben Se, Ti Lo, Ti Boi... day am huong cua nen van hoa phon thuc. Ly giai dieu nay, co nha nghien cuu da cho rang, phia bac song Thu Bon den nam deo Hai Van da thuoc Viet Nam tu nam 1306, con bo nam song Thu Bon chi thuoc Viet tu nam 1402, nhung chi trong vong 5 nam roi nhap tro lai voi Champa, mai den 1471 moi thuoc han ve Viet Nam. Chua ke khi chia dia gioi thoi vua Le Thanh Tong, bac Quang Nam van thuoc ve Thuan Hoa cho du cach tro deo Hai Van, mot duong deo vo cung hiem tro. Kho co mot dong song nao mang trong minh dau tich cua lich su boi su giao thoa tiep bien van hoa doi bo nhung trong sau tham van co su khac biet voi nhung dac trung rieng nhu Thu Bon.

KinhNghiemDuLich.org  Nghi doc song Thu
Lang cay trai Dai Buong. Anh: La Thanh Hien

Nhung lan xuoi nguoc song Thu, toi luon nghi den mot tour du lich song nuoc, sinh thai, lang que rat an tuong va hap dan cho du khach khi ve Quang Nam - Da Nang. Nhung lan moi day vao mua kho nam ngoai, toi that su lo ngai cho dong song. Nhieu doan song, thuyen mac can khong di duoc. Chung toi phai nhieu lan cung nguoi lai do vuot can.

Ghe vao choi lang Dai Buong, mot lang cay trai chang khac miet vuon Nam bo voi dac san chom chom, sau rieng, mang cut... Anh Hai Doi, chu vuon tung dai chung toi mon ruou sau rieng uong trong dem khuya voi huong vi kho quen, rau ri tho dai: "Lu len cao qua, cao chua tung thay, cay trai hu hai het".

Va nhung thong tin ve may dot lu lien tiep may nam gan day: Lu cuon troi ca mot thon o Dai Loc; lu lua ve co man nao la cay bi don tap vao bo thanh mot bai go khong lo... Dong song moi nam moi kho tinh va tro chung, tro nen hung han, cuong no trong mua lu roi nhanh chong kho can kiet suc trong mua kho. Ben bo bac, nhieu doan bi lo nang ne khoet sau vao dat lien, nhieu lang mac co nguy co bi bien mat.

KinhNghiemDuLich.org  Nghi doc song Thu
Song Thu Bon nhin tu deo Phuong Ranh. Anh: La Thanh Hien

Buoi chieu dung tren Hon Kem - Da Dung, noi dong song hep lai boi vach da doi bo, con nuoc do dai trong am vang cua rung gia o at tuon xuong, nha van Thai Ba Loi dung tram ngam nhin song dam dam ma tiec nuoi: Tren mot dong song ma may chuc cai thuy dien, hang ngan hecta rung khong ngung bi tan pha nang ne, co chieu huong ngay moi tang; cat thi bi khai thac vo toi va, bao sao… Voi cai loi ung xu vo dao voi thien nhien, con nguoi thuc su da gieo nhan nao gap qua ay, kieu nay dung co trach “troi gan troi xa” gi ca…

Vang, se rat tiec neu dong song Thu - nguoi me giang ha om ap ca mot vung dat thieng lieng da viet nen nhung huyen thoai su thi cua dat Quang, mot dong suoi van hoa truyen thong dam da mau sac lang que mien Trung, mot tuyen du lich song nuoc thu vi, neu khong kip thoi ngan chan nhung tan pha do con nguoi du vo tinh hay co y, so mai nay chang con giu duoc hinh bong dep de trong tam thuc cua nhung ai tung yeu quy nuoc non.

Hay chia se hinh anh du lich cua ban tai dia chi [email protected] de Ban bien tap KinhNghiemDuLich.org dang tai len Cong thong tin So tay du lich va kham pha cho dong dao ban doc duoc tham khao va chia se nhung cam xuc cua chinh minh.

Nghĩ dọc sông Thu

Ngoài cảnh sắc thiên nhiên sông nước, những con sông bao giờ cũng gắn liền với lịch sử phát triển kinh tế và mang nặng dấu ấn bản sắc văn hoá của vùng đất nó chảy qua. Ở xứ Quảng, sông Thu Bồn còn như dòng sữa ngọt ngào từ bao đời nuôi dưỡng cư dân đôi bờ. Thế nên từ lâu, mỗi lần có bạn ở xa về Đà Nẵng chơi, tôi thường đưa bạn chơi thuyền dọc sông Thu.
Giới thiệu cho bạn bè
  • gplus
  • pinterest

Bình luận

Đăng bình luận

Đánh giá